حسین ترحمی اردکانی مجله بین‌المللی روان‌شناسی، علوم تربیتی و علوم اجتماعی 2 2 (تابستان) 2026 07 04 The Role of Mindfulness in Reducing Students’ Exam Anxiety نقش ذهن‌آگاهی در کاهش اضطراب امتحان دانش‌آموزان 38 50 10.22051/jera.2021.31891.2698 FA مرضیه کارشناس ارشد روانشناسی بالینی کودک و نوجوان، دانشگاه آزاد اسلامی واحد شیراز، شیراز، ایران 2026 07 04 Test anxiety is one of the most common psychological disorders among students, which has significant negative consequences on their academic performance, mental health, and overall well-being. In recent years, mindfulness-based interventions have attracted the attention of researchers as a promising approach to reducing exam anxiety. The present article aims to systematically investigate the role of mindfulness in reducing students’ exam anxiety and explore the mechanisms of its effect. This review article identified and analyzed 28 eligible randomized clinical trial studies by systematically searching reputable databases including PubMed, Science Direct, ProQuest, SAGE, Google Scholar, and Web of Science using relevant keywords. The findings indicate that mindfulness-based interventions are effective in reducing anxiety in children and adolescents with a small to medium effect size (g = 0.39). The mechanisms of effect include improved emotion regulation, increased psychological resilience, reduced rumination, and changes in brain functional connectivity. Also, the combination of cognitive-behavioral therapy with mindfulness-based stress reduction had a significant synergistic effect in reducing test anxiety (η² = 0.752). However, findings regarding differences in effectiveness based on geographical region (Western vs. Eastern countries) and age group (children vs. adolescents) are inconsistent. It is concluded that mindfulness, by affecting cognitive and emotional processes, is an effective strategy for reducing students' test anxiety; however, its implementation requires attention to cultural, age, and methodological considerations. Future research should focus on designing interventions that are appropriate for the school context, using active control groups, and evaluating long-term outcomes. اضطراب امتحان یکی از شایع‌ترین اختلالات روانی‐تربیتی در میان دانش‌آموزان است که پیامدهای منفی قابل‌توجهی بر عملکرد تحصیلی، سلامت روان و بهزیستی کلی آنان دارد. در سال‌های اخیر، مداخلات مبتنی بر ذهن‌آگاهی به‌عنوان رویکردی امیدوارکننده برای کاهش اضطراب امتحان مورد توجه پژوهشگران قرار گرفته است. مقاله حاضر با هدف بررسی نظام‌مند نقش ذهن‌آگاهی در کاهش اضطراب امتحان دانش‌آموزان و واکاوی مکانیسم‌های اثر آن نگاشته شده است. این مقاله مروری با جستجوی نظام‌مند در پایگاه‌های داده معتبر شامل PubMed، Science Direct، ProQuest، SAGE، Google Scholar و Web of Science و با استفاده از کلیدواژه‌های مرتبط، 28 مطالعه کارآزمایی بالینی تصادفی‌سازی شده واجد شرایط را شناسایی و تحلیل کرده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که مداخلات مبتنی بر ذهن‌آگاهی با اندازه اثر کوچک تا متوسط (g = 0.39) در کاهش اضطراب در کودکان و نوجوانان مؤثر هستند. مکانیسم‌های اثر شامل بهبود تنظیم هیجان، افزایش تاب‌آوری روان‌شناختی، کاهش نشخوار فکری و تغییر در اتصالات کارکردی مغز است. همچنین، ترکیب درمان شناختی‐رفتاری با کاهش استرس مبتنی بر ذهن‌آگاهی اثر هم‌افزایی قابل‌توجهی در کاهش اضطراب امتحان داشته است (η² = 0.752). بااین‌حال، یافته‌ها در مورد تفاوت اثرگذاری بر اساس منطقه جغرافیایی (کشورهای غربی در مقابل شرقی) و گروه سنی (کودکان در مقابل نوجوانان) ناهماهنگ است. نتیجه‌گیری می‌شود که ذهن‌آگاهی با تأثیر بر فرایندهای شناختی و هیجانی، راهبردی مؤثر برای کاهش اضطراب امتحان دانش‌آموزان است؛ اما اجرای آن نیازمند توجه به ملاحظات فرهنگی، سنی و روش‌شناختی است. پژوهش‌های آینده باید بر طراحی مداخلات متناسب با بافت مدرسه، استفاده از گروه‌های کنترل فعال و ارزیابی پیامدهای بلندمدت متمرکز شود. /downloadfilepdf/205233