حسین ترحمی اردکانی مجله بین‌المللی روان‌شناسی، علوم تربیتی و علوم اجتماعی 1 1 (پاییز) 2026 04 15 The Relationship between Chronic Sleep Deprivation, Mood Disorders, and Executive Function مطالعه رابطه کم خوابی مزمن با اختلالات خلقی و عملکرد اجرایی 20 39 10.22051/jera.2021.31891.2698 FA محمد امین گروه روانشناسی، واحد مرودشت، دانشگاه آزاد اسلامی، مرودشت، ایران 2026 04 15 Chronic sleep deprivation is a widespread condition in modern societies and consistently linked to emotional dysregulation and cognitive impairment. This study aims to examine the relationship between chronic sleep deprivation, mood disorders—including depression, anxiety, and emotional instability—and executive function domains such as working memory, inhibitory control, cognitive flexibility, and decision-making. Evidence from neuroscience and cognitive psychology indicates that insufficient sleep increases amygdala reactivity while reducing prefrontal regulatory control, leading to heightened emotional sensitivity, a stronger bias toward negative stimuli, and greater vulnerability to mood disturbances. Research also shows that chronic sleep restriction impairs sustained attention, weakens working memory efficiency, reduces cognitive control, and disrupts rational decision making processes. These deficits linked to decreased cortical metabolic activity, altered neural oscillations essential for attentional regulation, and reduced functional connectivity within frontoparietal networks. Furthermore, the relationship between sleep deprivation and mood disorders is bidirectional: chronic lack of sleep elevates the risk of depression and anxiety, while these disorders, in turn, disrupt sleep quality and worsen sleep continuity. Biological mechanisms underlying these effects include dysregulation of the hypothalamic–pituitary–adrenal (HPA) axis, elevated cortisol levels, increased inflammatory markers, and alterations in dopaminergic and serotonergic systems. Such neurobiological disruptions contribute to emotional reactivity, cognitive fatigue, reduced executive functioning. Overall, findings highlight the critical role of adequate sleep in emotional stability and optimal cognitive performance. Clinical interventions such as sleep hygiene education, circadian rhythm regulation, and cognitive behavioral therapy for insomnia (CBT I) can significantly improve mood and strengthen executive functioning. These results underscore the necessity of integrating sleep focused strategies into mental health prevention and treatment programs. کم‌خوابی مزمن یکی از چالش‌های مهم سلامت روان و شناخت انسان در عصر حاضر است و پژوهش‌های گسترده‌ای ارتباط آن را با اختلالات خلقی و کاهش عملکرد اجرایی نشان داده‌اند. هدف این مطالعه، بررسی جامع تأثیر کم‌خوابی مزمن بر شاخص‌های خلقی (از جمله افسردگی، اضطراب و نوسان هیجانی) و کارکردهای اجرایی (شامل حافظه کاری، کنترل بازداری، انعطاف‌پذیری شناختی و تصمیم‌گیری) است. مرور مطالعات علوم اعصاب و روان‌شناسی شناختی نشان می‌دهد که کم‌خوابی با افزایش واکنش‌پذیری آمیگدال و کاهش کنترل قشر پیش‌پیشانی همراه است؛ عاملی که موجب سوءتنظیمی هیجانی، افزایش حساسیت به محرک‌های منفی و بالا رفتن احتمال تجربه خلق افسرده و اضطرابی می‌شود. از سوی دیگر، شواهد حاکی از آن است که کم‌خوابی مزمن باعث کاهش توجه پایدار، افت حافظه کاری، ضعف در پاسخ‌دهی منطقی و اختلال در فرایند تصمیم‌گیری می‌شود. سازوکارهای عصب‌زیستی مرتبط با این اختلالات شامل کاهش متابولیسم قشری، اختلال در ضرب‌آهنگ‌های نورونی مرتبط با توجه، و کاهش هماهنگی شبکه‌های جبهه–پاریتال است. همچنین نتایج نشان می‌دهد که رابطه میان کم‌خوابی و اختلالات خلقی دوسویه است؛ به‌گونه‌ای که کم‌خوابی خطر بروز افسردگی و اضطراب را افزایش می‌دهد و در عین حال، وجود این اختلالات کیفیت خواب را مختل می‌کند. در مجموع، یافته‌ها بر اهمیت توجه بالینی به خواب به‌عنوان یکی از مؤلفه‌های اساسی در تنظیم خلق و حفظ عملکرد شناختی تأکید دارند. مداخلاتی مانند بهداشت خواب، تنظیم ریتم شبانه‌روزی و درمان شناختی–رفتاری برای بی‌خوابی می‌توانند نقش مهمی در بهبود خلق و تقویت عملکرد اجرایی ایفا کنند. /downloadfilepdf/48769