اضطراب امتحان یکی از شایع‌ترین اختلالات روانی‐تربیتی در میان دانش‌آموزان است که پیامدهای منفی قابل‌توجهی بر عملکرد تحصیلی، سلامت روان و بهزیستی کلی آنان دارد. در سال‌های اخیر، مداخلات مبتنی بر ذهن‌آگاهی به‌عنوان رویکردی امیدوارکننده برای کاهش اضطراب امتحان مورد توجه پژوهشگران قرار گرفته است. مقاله حاضر با هدف بررسی نظام‌مند نقش ذهن‌آگاهی در کاهش اضطراب امتحان دانش‌آموزان و واکاوی مکانیسم‌های اثر آن نگاشته شده است. این مقاله مروری با جستجوی نظام‌مند در پایگاه‌های داده معتبر شامل PubMed، Science Direct، ProQuest، SAGE، Google Scholar و Web of Science و با استفاده از کلیدواژه‌های مرتبط، 28 مطالعه کارآزمایی بالینی تصادفی‌سازی شده واجد شرایط را شناسایی و تحلیل کرده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که مداخلات مبتنی بر ذهن‌آگاهی با اندازه اثر کوچک تا متوسط (g = 0.39) در کاهش اضطراب در کودکان و نوجوانان مؤثر هستند. مکانیسم‌های اثر شامل بهبود تنظیم هیجان، افزایش تاب‌آوری روان‌شناختی، کاهش نشخوار فکری و تغییر در اتصالات کارکردی مغز است. همچنین، ترکیب درمان شناختی‐رفتاری با کاهش استرس مبتنی بر ذهن‌آگاهی اثر هم‌افزایی قابل‌توجهی در کاهش اضطراب امتحان داشته است (η² = 0.752). بااین‌حال، یافته‌ها در مورد تفاوت اثرگذاری بر اساس منطقه جغرافیایی (کشورهای غربی در مقابل شرقی) و گروه سنی (کودکان در مقابل نوجوانان) ناهماهنگ است. نتیجه‌گیری می‌شود که ذهن‌آگاهی با تأثیر بر فرایندهای شناختی و هیجانی، راهبردی مؤثر برای کاهش اضطراب امتحان دانش‌آموزان است؛ اما اجرای آن نیازمند توجه به ملاحظات فرهنگی، سنی و روش‌شناختی است. پژوهش‌های آینده باید بر طراحی مداخلات متناسب با بافت مدرسه، استفاده از گروه‌های کنترل فعال و ارزیابی پیامدهای بلندمدت متمرکز شود.

ذهن‌آگاهی اضطراب امتحان دانش‌آموزان مداخلات مبتنی بر ذهن‌آگاهی تنظیم هیجان