چکیده زمینه و هدف: روش‌های سنتی آموزش که بر سخنرانی و انتقال یک‌طرفه اطلاعات متمرکز هستند، در پاسخگویی به نیازهای نسل امروز با چالش‌های جدی مواجه شده‌اند. این مطالعه به بررسی تأثیر رویکردهای آموزش فعال و مشارکتی در برنامه‌ریزی درسی بر انگیزه، مشارکت و یادگیری فراگیران در مقاطع مختلف تحصیلی می‌پردازد. روش‌ها: این مقاله مروری با جستجوی سیستماتیک در پایگاه‌های داده معتبر شامل PubMed، Scopus، IEEE Xplore، ERIC و Google Scholar برای مطالعات منتشر شده بین سال‌های 2020 تا 2026 انجام شد. مطالعات مرتبط با روش‌های یادگیری فعال، یادگیری مبتنی بر مسئله، یادگیری مشارکتی، چارچوب ICAP و شواهد اثربخشی در سطوح مختلف تحصیلی استخراج و تحلیل شدند. یافته‌ها: رویکردهای آموزش فعال، به‌ویژه یادگیری مبتنی بر مسئله (PBL)، فعالیت‌های یادگیری در ایستگاه‌های کاری (WSLA) و یادگیری مبتنی بر پروژه، به طور معنی‌داری مشارکت و انگیزه فراگیران را افزایش می‌دهند. مطالعه بر روی 501 دانشجوی پزشکی نشان داد که WSLA باعث افزایش معنی‌دار عملکرد تحصیلی (001/0>P) می‌شود و دانش‌آموزانی که یادگیری سازنده را تجربه می‌کنند، نمرات بالاتری کسب می‌کنند؛ به‌طوری که 40 درصد از یادگیرندگان منفعل مردود می‌شوند، در حالی که یادگیرندگان سازنده تنها دریافت‌کنندگان رتبه عالی هستند. چارچوب ICAP نشان می‌دهد که هرچه سطح مشارکت یادگیرنده از حالت منفعل به تعاملی ارتقا می‌یابد، یادگیری عمیق‌تر و ماندگارتر می‌شود. مداخلات با طول حداقل هشت هفته و ارائه بازخورد مکرر، بیشترین تأثیر را بر انگیزه دارند. نتیجه‌گیری: رویکردهای آموزش فعال و مشارکتی، با تغییر نقش معلم از انتقال‌دهنده به تسهیل‌گر و نقش دانش‌آموز از گیرنده منفعل به سازنده فعال دانش، تحولی اساسی در کیفیت یادگیری ایجاد می‌کنند. پیاده‌سازی نظام‌مند این رویکردها در برنامه‌ریزی درسی، نیازمند طراحی هدفمند، آموزش معلمان و ارزیابی مستمر است.

یادگیری فعال یادگیری مشارکتی انگیزه تحصیلی مشارکت دانش‌آموز چارچوب ICAP یادگیری مبتنی بر مسئله